काठमाडौं । बाढीपहिरोका कारण आपूर्ति व्यवस्थामा आएको अवरोधले गर्दा दैनिकजसो भान्सामा प्रयोग हुने खाद्यान्न, तरकारी र अण्डालगायत वस्तुको मूल्य बढेको छ ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले गत जेठमा समग्र मूल्य वृद्धिदर ३२ महीनायताकै कम रहेको घोषणा गरेको बेला दैनिक उपभोग्य वस्तुको भाउ भने बढेको हो । खासगरी अण्डाको भाउ आकाशिएको छ । बजारमा ठूलो अण्डाको प्रतिक्रेट मूल्य ७५० रुपैयाँ र मध्यम खालको ६६० रुपैयाँ पुगेको छ । सानो अण्डाको भाउ पनि प्रतिक्रेट ५७० रुपैयाँ पुगेको छ ।
एक क्रेटमा ३० ओटा अण्डा हुन्छ । नेपाल लेयर्स कुखुरापालक संघले हालै उत्पादन स्थलमै अण्डाको भाउ ठूलोको प्रतिक्रेट ५३० रुपैयाँ, मध्यमको ५१० रुपैयाँ र सानोको ४९० रुपैयाँ तोकेको थियो । अहिले ‘एच ९’ भाइरसको संक्रमण बढेर देशभर कुखुरा मर्न थालेपछि अण्डाको मूल्य बढेको व्यवसायी बताउँछन् । नेपाल अण्डा उत्पादक संघका अध्यक्ष प्रविन केसीका अनुसार गर्मी समयमा रोगको संक्रमण फैलिएपछि देशभर करीब १५ लाख लेयर्स कुखुरा मरेका छन् । कुखुरा मरेसँगै अण्डा उत्पादन करीब ५० प्रतिशतले घटेको र त्यसको असर हाल मूल्यमा देखिएको उनले बताए ।
सामान्य अवस्थामा नेपालमा दैनिक करीब ५० देखि ५५ लाख गोटा अण्डा उत्पादन हुने गरेकोमा अहिले दैनिक २४ देखि २५ लाख हाराहारीमा उत्पादन भइरहेको केसीको भनाइ छ । उपभोक्ता मूल्य यसरी बढ्दा पनि किसानले अझै उचित मूल्य पाउन नसकेको बताइएको छ ।
‘एच ९’ भाइरस संक्रमणले भकाभक मर्न थालेपछि साना किसानले कुखुरा पाल्नै सकेका छैनन् । सरोकारवालाहरूले भने केही ठूला र सीमित किसानका खोरमा मात्रै कुखुरा भएकाले अण्डाको बजार उनीहरूले नै कब्जा गरेर मनोमानी रूपमा मूल्य बढाइरहेको आरोप लगाएका छन् ।
‘एच ९’ भाइरसले चिरपरिचित बर्डफ्लु रोगजस्तो उच्च मृत्युदर नदेखाए पनि कहिलेकहीँ यो भाइरससँगै अन्य रोगको संक्रमण भएर फार्मका पूरै कुखुरा मर्छन् । यसरी कुखुरा मरे बर्डफ्लुमा जस्तो राहत र क्षतिपूर्ति नपाइने पशु सेवा विभागले जानकारी दिएको छ । विभागका अनुसार एच–५ बर्डफ्लु भाइरसको संक्रमणले कुखुरा मरे मात्रै राहत पाइने सरकारको नीति छ । गत असार २८ गते बसेको नेपाल लेयर्स कुखुरापालक संघको बैठकले २०८१ असार २९ गतेदेखि चितवनलाई आधार मानी अण्डाको मूल्य बढाएको हो ।
त्यसैगरी लगातारको वर्षात्का कारण विभिन्न स्थानमा बाढीपहिरो गएर सडकको अवस्था बिग्रिएको र झरीले किसानको बारीमा फलेको तरकारीसमेत बिग्रिएपछि पछिल्ला केही सातामा हरियो तरकारीको भाउसमेत आकाशिएको छ ।
कालीमाटी होलसेल बजारमा गत २ हप्तामा २०० प्रतिशतसम्म तरकारीको भाउ बढेको कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिले बताएको छ । यसको उदाहरण हरियो फर्सी छ । हरियो फर्सीको मूल्य असार १७ गते २५ रुपैयाँ प्रतिकिलो रहेकोमा साउन १ गते ७५ रुपैयाँ पुगेको छ । त्यस्तै असार १७ गते तिते करेलाको प्रतिकिलो मूल्य ३६ रुपैयाँ रहेकोमा बढेर साउन १ गते ९५ रुपैयाँ पुगेको छ । खुद्रा बजारमा सर्वसाधारणले थप मूल्य तिर्नुपर्छ ।
कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार व्यवसायी समितिका अध्यक्ष गीताप्रसाद आचार्यले लगातारको वर्षात्का कारण सवारी साधन आवागमनमा समस्या हुँदा मौसमी तथा हरियो तरकारीको मूल्य बढेको बताए । बाढीपहिरोका कारण काठमाडौं उपत्यकानजिकका जिल्लाहरूबाट ल्याइने तरकारी आए पनि भारत र तराईका जिल्लाबाट तरकारी ल्याउन समस्या भएको छ ।
गत जेठमा भने समग्र मूल्यवृद्धि ४ दशमलव १७ प्रतिशत मात्र रहेको प्रतिवेदन हालै केन्द्रीय बैंकले सार्वजनिक गरेको छ । यो मूल्यवृद्धि ३२ महीनायताकै न्यून हो । केन्द्रीय बैंकका अनुसार गैरखाद्य समूहको मूल्यवृद्धि निकै घटे पनि खाद्य समूहको उच्च छ । वास्तवमा खाद्य समूहको मूल्यवृद्धिदर गतवर्ष जेठमा भन्दा यसपालि जेठमा बढेको छ ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले असार २६ मा सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा जेठमा खाद्य तथा पेयपदार्थ समूहको ५ दशमलव ७६ र गैरखाद्य तथा सेवा समूहको २ दशमलव ९४ प्रतिशत मुद्रास्फीति रहेको उल्लेख छ ।
उक्त महीनामा खाद्य तथा पेयपदार्थ समूहअन्तर्गत तरकारी उपसमूहको वार्षिक बिन्दुगत मूल्य सूचकांक १६ दशमलव शून्य २ प्रतिशत छ । दाल तथा गेडागुडीको ११ दशमलव ७६, खाद्य तथा खाद्यजन्य पदार्थको ७ दशमलव ३२, चिनी तथा चिनीजन्य वस्तुको ६ दशमलव ९८ र गैरमदिराजन्य पेय पदार्थको ५ दशमलव ९५ प्रतिशतले मूल्य बढेको छ । घिउ तथा तेल उपसमूहको वार्षिक बिन्दुगत मूल्य सूचकांक ५ दशमलव ५१ प्रतिशतले घटेको छ ।