काठमाडौं । नेपाल सुनचाँदी, रत्न तथा आभुषण महासंघले सुन आयातमा ओपन जनरल लाइसेन्स (ओजीएल) प्रणाली लागू गर्न माग गरेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को लागि ल्याउने मौद्रिक नीतिका लागि सुझाव प्रस्तुत गर्दै महासंघले उक्त माग अघि सारेको हो । ओजीएल प्रणालीमा व्यवसायीले नै सुन आयात गर्न पाउँछन् । हाल वाणिज्य बैंकहरूले मात्रै सुन आयात गर्न पाउँछन् ।
महासंघको सुझावमा प्रत्येक जिल्लामा गहना व्यवसायीका प्रतिनिधिमूलक संघहरू कार्यरत रहेको र मुलुकभरका सम्पूर्ण जिल्ला तथा संघीय तहमा गहना व्यवसायीको प्रतिनिधित्व गर्दै महासंघ एवं अन्य संघसंस्था कार्यरत रहेको अवस्थामा सुन खरीदको सिफारिश गर्ने जिम्मेवारी केही संस्थालाई मात्रै दिइनु न्यायोचित नहुने हुँदा राज्यले दिएको सुविधा सबै संघसंस्थाले समान रूपमा उपभोग गर्न पाउनुपर्ने उल्लेख छ ।
‘समानस्तरका संघसंस्थामध्ये कसैले पाउने र कसैले नपाउने अवस्था हुनु हुँदैन । तसर्थ उक्त जिम्मेवारी सम्बन्धित लाभग्राहीले नै प्रत्यक्ष र समानुपातिक रूपमा सीधै उपभोग गर्न सक्ने गरी महासंघलाई वा महासंघमा आवद्ध सबै संघ संस्थालाई समान रूपमा दिइनु पर्दछ । त्यसैले एकद्वार प्रणाली नै सबैभन्दा पारदर्शी, व्यावहारिक र वैज्ञानिक हुने हुँदा उक्त प्रणाली लागू हुनु पर्दछ,’ महासंघको विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।
गहना उत्पादनकर्ता व्यवसायीले मात्रै बैंकबाट सुन खरीद गर्न पाउनुपर्ने र वाणिज्य बैंकहरूले प्रदान गर्ने पुनर्कर्जा आदिमा आभुषण व्यवसायलाई पनि समावेश गरिनुपर्ने महासंघको माग छ ।
सुनको आयातलाई ओपन जनरल लाइसेन्स (ओजीएल)अन्तर्गत राखिनुपर्नेमा जोड दिँदै महासंघले ओजीएलमा नराखी हालकै व्यवस्थालाई निरन्तार दिएको खण्डमा सुनको आपूर्ति तथा विक्री वितरणलाई न्यायोचित तुल्याउन विभिन्न सुझाव प्रस्तुत गरेको छ ।
गहना व्यवसायीले वाणिज्य बैंकबाट सुन खरीद गर्न प्रत्येक बैंकमा खाता खोल्नुपर्ने र खाता खोल्न झन्झटिलो प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने भएकोले उक्त प्रावधानलाई सरल बनाउनुपर्ने माग महासंघले गरेको छ । १६औं दिनपछिको सुन पनि गहना उत्पादनकर्ता व्यवसायीले मात्रै खरीद गर्न पाउनुपर्ने र त्यस्तो सुन विक्री गर्दा नेपाल राष्ट्र बैंकले तोकेबमोजिम दैनिक विक्रीको सीमा उल्लंघन गर्न नपाउने र क–कसले सुन खरीद गरेको हो, सोको पूर्ण विवरण सार्वजनिक गर्नुपर्ने माग महासंघले राखेको छ ।
सुनको आधिकारिक मूल्य निर्धारणको लागि कानूनी व्यवस्था गर्नुपर्नेमा जोड दिएको महासंघले बैंकले लिन पाउने मूल्य तथा दैनिक मूल्यमा एकरुपता हुनुपर्ने माग अघि सारेको छ । बैंकहरूले लिने गरेको होल्डिङ चार्ज खारेज गर्न पनि महासंघले सुझाएको छ ।
एउटै मितिमा बैंकबाट फरक भाउमा खरीद भएको सुनबाट बनेका गहनाको मूल्यमा एकरुपता कायम हुन नसक्ने भन्दै महासंघले दैनिक मूल्य निर्धारणमा नियामक निकायले हस्तक्षेप गर्नुपर्ने बताएको छ ।
महासंघले सुनको आपूर्ति सहज बनाउन झिटी–गुण्टा अन्तर्गतको आयातलाई फराकिलो बनाउनुपर्ने र त्यस्तो आयातमा भन्सार आदि शुल्क लगाई मूल्य समायोजन गर्नुपर्ने सुझाव दिएको छ । उक्त प्रावधानअन्तर्गत पैठारी भएको सुन सहज रूपमा खरीदविक्रीमा ल्याइनुपर्ने महासंघको भनाइ छ ।
बाइब्याकमार्फत बजारमा आउने सुनको खरीद प्रक्रियालाई सरल बनाउने र उपभोक्ताले बेच्न ल्याउने सुन खरीद गर्दा केवाईसीको आधारमा कारोबार गर्न सकिने विकल्प महासंघले अघि सारेको छ । त्यस्ता वस्तुको स्वामित्व प्रमाणित गर्ने दायित्व विक्रेता–उपभोक्ताको हुने स्पष्ट कानूनी व्यवस्था गर्नुपर्नेमा महासंघले जोड दिएको छ ।