यूरोपेली संघ (ईयू) ले नेपालको हवाई क्षेत्रलाई १ दशकभन्दा बढी अवधिदेखि कालोसूचीमा राखिरहेको अवस्थामा बुधवार त्रिभुवन विमानस्थलमा सौर्य एयरलाइन्सको जहाज दुर्घटनामा परी १८ जनाको मृत्युभएपछि देशको हवाई सुरक्षाको स्थितिबारे प्रश्न उब्जिएको छ ।
सुविधासम्पन्न र सुरक्षित अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थलमै उडानको केही सेकेन्डमै भएको यस दुर्घटनाले नेपाल अझै कालोसूचीमा परिरहने सम्भावना बढाएको छ । ईयूको कालोसूचीमा राख्नुको अर्थ नेपालको कुनै पनि जहाज युरोपेली संघकोे आकाशमा छिर्न पाउँदैन । यो दुर्घटनाले नेपालले हवाई सुरक्षामा धेरै काम गर्न बाँकी रहेको समेत देखाउँछ ।
नियमित चेकजाँच सी चेकअपका लागि पोखरा उड्न लागेको यो विमान नियमित उडान थिएन । चेकअपका लागि पोखरा लैजान लागेकाले विमानमा समस्या रहेको भन्ने धेरैको अनुमान रहे पनि यही कारण दुर्घटना भएको हो वा होइन निश्चित भएको छैन । सी चेकअप भनेको विमानको सबैथोकको पूरै परीक्षण हो जसका लागि कयौं दिन लाग्छ । दुर्घटनापछि सरकारले ५ सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको छ । समितिको प्रतिवेदन आएपछि भएको के हो भन्ने कुरा सार्वजनिक होला । विगतका छानबिनमा दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका पाइलटलाई दोष देखाउने गरिन्थ्यो । तर, यसमा भने पाइलट जीवितै भएकाले भएको के हो भन्ने तथ्य आउने नै छ ।
विमान पुरानो भएर दुर्घटना हुँदैन भन्ने विज्ञको भनाइ छ । कम्पनी आफ्नो विमानको अवस्थाप्रति विश्वस्त रहेको देखिन्छ । यसमा कुनै आशंका भएको भए आफ्ना यति धेरै कर्मचारीलाई एउटै विमानमा पक्कै पनि उडाउने थिएन भन्न सकिन्छ ।
अन्य देशको दाँजोमा नेपालमा विमान र उडान संख्या निकै कम छ । तर, हरेक वर्षजसो दुर्घटना हुने गरेको छ । किन यस्तो दुर्घटना बढी भएको होला ? यसमा सरकारको कमजोरी रहेको छ कि भन्ने आशंका हुनु स्वाभाविक हो । नेपालमा धेरै उडान र विमान भएको कम्पनीको दुर्घटना कम हुने तर थोरै विमान भएका कम्पनीचाहिँ दुर्घटनामा पर्ने गरेको पाइन्छ । यस्तो किन भएको भनी नियामक निकायले अध्ययन गरेको देखिँदैन ।
हवाई सुरक्षाका आवश्यक मापदण्डहरूको पालना गराउने काम नियामक निकायको हो । तर, उसले आफ्नो जिम्मेवारी पर्याप्त पालना गर्न नसकेको आरोप छ ।
विगतमा भएका दुर्घटनामा पनि छानबिन समिति गठन गरिएका थिए । तिनले दिएका सुझाव अध्ययन गरेर सरकारले कहाँनेर आफूलाई सुधार्यो र वायुसेवा कम्पनीले के–केमा सुधार गरे ? सरकारसँग यसको जवाफ देखिँदैन । प्रतिवेदन बुझ्ने र दराजमा थन्क्याउनेभन्दा अरू काम केही भएको देखिँदैन । यस्ता दुर्घटनाले विश्वमा नै नेपालको हवाई क्षेत्र असुरक्षित रहेको सन्देश जान्छ । त्यसो हुँदा यसलाई सुरक्षित बनाउन सरकारले सुधारका काम धमाधम गर्नुपर्ने हुन्छ ।
पटकपटक हुने दुर्घटनाले हवाई सुरक्षाका लागि नेपाल संवेदनशील छैन कि भन्ने देखाउँछ । दुर्घटना जहाँ पनि हुन्छ । तर, दुर्घटनाको कारण खोजी तिनको निराकरण गरिन्छ । वायुसेवा कम्पनीको लापर्बाहीलाई कडा नियमन गरिन्छ । त्यस्तै मापदण्ड र नीति पनि पटकपटक अद्यावधिक गरिन्छ । नेपालमा त्यो स्तरको सतर्कता नभएको देखिन्छ किनभने विभिन्न समितिले दिएका सुझाव कार्यान्वयन भएको देखिँदैन ।
हवाई सुरक्षाका लागि सबैभन्दा पहिले नियामक निकायले सही नियमन गर्न सक्नुपर्छ । त्यसका लागि नियामक र सेवाप्रदायक निकाय अलगअलग हुनुपर्छ । उड्डयन क्षेत्रको अन्तरराष्ट्रिय संस्थाले यसबारे प्रश्न उठाए पनि र नेपालले अलगअलग नियामक बनाउने भनी विश्वास दिलाए पनि त्यसतर्फ काम भएको छैन । हवाई सुरक्षाका आवश्यक मापदण्डहरूको पालना गराउने काम नियामक निकायको हो । तर, उसले आफ्नो जिम्मेवारी पर्याप्त पालना गर्न नसकेको आरोप छ ।
यूरोपेली संघ एभिएशन सेफ्टी एजेन्सीले नेपालका केही वायुसेवा कम्पनी र नियामक निकायका कमजोरी यथावत् रहेको भन्दै सन् २०१३ देखि कालोसूचीमा राखिरहेको छ । तिनमा अझै सुधार नआएको उसको भनाइ छ । दुर्घटनाले त्यसलाई पुष्टि गर्न सक्छ । यसले गर्दा नेपालको पर्यटन व्यवसायलाई समेत असर पारेको छ । साथै नेपाल वायुसेवा निगमले यूरोप उडान गर्न पाइरहेको छैन । त्यसैले हवाई सुरक्षालाई गम्भीरताका साथ लिएर काम गर्नु जरुरी छ ।